مقدمه:

در عصر قاجار، تعامل ایرانیان با اروپاییان وجوهی گوناگون پیدا کرد. ورود پزشکان اروپایی به ایران که از جدیدترین یافته‌های علم طب آگاه بودند، بخشی از این مناسبات دوسویه را به خود اختصاص می‌داد. در این میان، بیشتر این پزشکان با برخورداری از حمایت دولت‌هایشان و کمپانی‌های اروپایی مستقر در شرق، با خیالی آسوده‌تر در ایران به فعالیت می‌پرداختند. آنها، علاوه بر طب، در زمینه‌های سیاسی، اجتماعی و مذهبی نیز، ایفای نقش می‌کردند. تحقق رؤیای ناپلئون بناپارت درخصوص تشکیل امپراتوری شرقی، منوط به فتح هندوستان بود و لازمه‌ی این امر نیز، عبور سپاهیانش از ایران بود؛ ازاینرو، یک هیئت نمایندگی فرانسوی برای جلب رضایت فتحعلی‌شاه و کسب اجازه‌ی عبور از خاک ایران، به دربار وی فرستاده شد. از آنسو، رقیب دیرینه‌ی فرانسه، یعنی انگلیس و کمپانی هند شرقی، برای اینکه طرح ناپلئون را با شکست مواجه کنند، هیئتی مشابه به دربار ایران اعزام کردند. بدین‌ترتیب، با اعزام این هیئت‌ها، پزشکان اروپایی نیز وارد ایران شدند و این‌گونه بود که طب غربی، به‌تدریج، به سنگرهای طب جالینوسی نفوذ پیدا کرد. در میان پزشکان واردشده به ایران، شمار پزشکان انگلیسی و فرانسوی بیش از دیگر همتایان بود. در آغاز عهد قاجار، به دلیل همسایگی ایران با هندوستان تحت امر بریتانیا، نمایندگانی زیاد از سوی لندن و دولت انگلیسی هند به ایران وارد شدند. معمولاً، در هر هیئت سیاسی یا تجاری، یک یا چند پزشک یا جراح حضور داشت. پزشکانی که سفارتخانه‌های فرانسه و انگلیس را همراهی می‌کردند، خدمات خود را به عموم مردم گسترش دادند. اصولاً، حسن رابطه‌ای که ایران با فرانسه داشت، سبب شد که ایرانیان، گاهی، همه‌ی اروپا را فرنگ (مشتق از فرانسه) بنامند. در میان کشورهای اروپایی در زمان قاجار، کشور فرانسه از لحاظ پزشکی، وضعیتی ویژه داشت. پیشرفت‌های پزشکی کشور فرانسه تا پایان قرن سیزدهم قمری، به دلیل تأسیس دانشسرای عالی پاریس و دانشکده‌ی پزشکی در این کشور بود؛ ازاینرو، در روزگار قاجار و سالها پس از آن، بیشترین محصلان به این کشور فرستاده شدند. بدین‌ترتیب، فرانسه تأثیری مهم در حیات اجتماعی و بالطبع، حیات طبی ایران دوره‌ی قاجار بر جای نهاد. از اوایل سلطنت محمدشاه قاجار، تعداد پزشکان فرانسوی در ایران افزایش یافت؛ به‌طوریکه، در دربار شاهان قاجار، به‌ویژه محمدشاه و ناصرالدین‌شاه، طبیبان فرانسوی از نظر شمار و جایگاه علمی، برتر از رقیبان خود بودند. در این مقاله

تاثیر فرانسویان بر تحول پزشکی ایران در عهد مظفری و ناصری مورد بررسی قرار گرفته است.